Yusuf Kıraç

KİTAP: CELAL BAYAR, KAYSERİ CEZAEVİ GÜNLÜĞÜ – YAPI KREDİ YAYINLARI

Bugün 17 Eylül; 27 Mayıs 1960 darbesi ve Yassıada yargılamalarının ardından Menderes, Zorlu ve Polatkan’ın idamlarının yıl dönümü. Kitap; Yassıada’da idama mahkûm edilmiş, cezası daha sonra müebbet hapse çevrilen ve Kayseri Cezaevi’ne gönderilen Cumhurbaşkanı Celal Bayar’ın Kayseri Cezaevi’nde geçirdiği yaklaşık üç yılı kendi gözünden anlatan bir günlük/hatırat niteliğinde. Kitap yalnızca cezaevindeki günlük hayatı anlatmıyor. Bayar sık sık Yassıada günlerine, Demokrat Parti dönemine, yargılamalara ve 27 Mayıs sonrasında yaşananlara geri dönüyor. Bu nedenle eser, 1960–64 dönemine ilişkin birinci elden siyasi tarih kaynağı niteliğinde; ancak doğal olarak olayları Bayar’ın kendi perspektifinden aktarıyor. Kitaba bırakalım:
- 8 Aralık 1961 Cuma: Bugün Afyon milletvekili Topçuoğlu, revirde komşumdur, vefat etti. Tevfik İleri’den de kötü haberler geliyor. Bu temiz ve sağlam karakterli arkadaşımızı vakitsiz kaybedersek, ömrümün sonuna kadar yanarım.
- 31 Aralık 1962 Cumartesi: Avukatım Başak Bey gelmişti, Başak Bey Yassıada da bir anekdotu anlattı: Biliyorsunuz siz bulunduğunuz 2 numaralı odada tutulurken 1 nolu odada tutuluyordu, Sizden önce arkadaşınıza bulunduğu odanın önünde rastladım. Bana benim avukatım geldiler mi? dedi, Benden cevap almadan şiddetli bir tokat darbesi Adnan Bey’in yüzünde patladı. Yataktan tutulup oda içerisinde sürüklenirken başkasıyla nasıl konuşursun bağırtısıyla odasında dövme, sövme faslı devam etti. Bunu yapan sarı saçlı iri yarı teğmen idi .İsmini de söyledi…
- 5 Mayıs 1962 Cumartesi: Bizim iftiralarla, düzme mahkemelerde kafamızı almak istediler. Ancak üç kurban verdik. Şimdi kalanlarımız için “af isteyiniz, müracaat ediniz” diyorlar. Haysiyetimiz namına Halet Efendi rolündeler.
- Yassıada davaları sırasında Mahkeme reisi Başol bile aldığı talimata uyarak duruşmada “Ben Sizin cezalarınızın derecesini tayin edemem” sözlerini ağzından kaçırdı. Hakikatte bu plan orduyu siyasete sokan ve ayaklanmayı temin eden Halk Partisi ve liderinin eseridir. Milli Birlik Komitesi vasıtasıyla Divana bir direktif olarak verilmiştir; aynen tatbik olunmuştur.
- 31 Ağustos 1962 Cuma: bugünlerde İzmir mebusu Dr Selahattin Bey’in refikasından üzerinde adresi olmayan bir mektup aldım, zarfı Eczacıbaşı Ferit Bey gönderdiği söylendi, açtım içerisinde bin tl çıktı, işime yaradı. Kızımın yol ve otel masrafları için bir miktarı ayırdım. Bununla Ferit Bey’e iki bin lira borcun oldu..
- 23 Mart 1963 Perşembe: Bugünün sabahı Ankara’ya gitmek üzere Kayseri’den ayrıldım, Kaman’a gelmiştim, halk tarafından sevgi ile karşılandık, ahalisi şose üzerinde toplanmış, benimle konuşmak arzusunda.Ta muhalefet zamanımızdan beri fırsat buldukça buralara gelir hasbihal ederdim. Bu tarihler de bir gün; üstü başı perişan bir vatandaş: “Baba, baba bak halimize…on iki lira olan yol vergisini 18 liraya çıkardılar, ödeyemiyorum, yorganımı satıyorum” diye feryat ediyordu. İçim sızlamıştı. Esasen yol vergisi ortaçağ usulü iptidai bir yük ve mükellefiyetti. Tereddüt etmeden söz vermiştim: “müsterih olunuz, sizi bu adaletsizlikten, angaryadan kurtaracağız” demiştim. İktidara gelişimizde de sözümüzü yerine getirilmişti. Kaman fakir eski bir kasaba idi, iktidarımız zamanında kalkındı, medeni bir şekil aldı.

1 KİTAP: RÖNESANSLAR-JACK GOODY-İŞ BANKASI YAYINLARI

Jack Goody, kitabında Rönesans’ın “biricik” olup sadece Avrupa da mı yoksa insanlık tarihinde başka medeniyetlerde de Rönesansların yaşanıp yaşanmadığını sorguluyor ve yazar özellikle Çin, Hint, Yahudi ve İslam tarihini inceleyerek; toplumbilimsel açıdan bakıldığında, rönesanslar birden fazlaydı ve ne “kapitalizme” ne de Batı’ya özgüydüler. Avrupa ne bir başınaydı ne de kültürel bir adaydı sonucuna varıyor. Bunu da bazı örneklerini aldığım aşağıdaki çok detaylı örneklerle tezini işliyor:

- El-Razi (865-925) bir kısmı özgün, elli altı tıbbi inceleme ortaya koydu. Kızamıkla Çiçek hastalığı arasında tanısal bir fark gören Razi, bunların ayrı ayrı tedavi edilmelerini sağladı. Çiçek aşısı Müslüman tıbbının önemli bir özelliğiydi ve İngiltere’ye tabiki dışardan, 18. yy’da Türkiye den geldi.
- İslam dünyasının en büyük cerrahı olarak tanımlanan Ebu’l Kasım (936-1013) İspanya’ya “akılcı cerrahiyi” getirmişti (zira diseksiyon uygulaması İskender döneminden beri askıya alınmıştı) ve Rönesans’tan önce Avrupa’daki uygulamalara şekil verecek şekilde doğu ile klasik çağ birikimini birleştirmişti.
- Alhasen olarak bilinen Arap gökbilimci ve matematikçi İbn Heysem (965-1039)’in görsel ışınlar kuramı konusundaki kitabçığı Kitabü’l Menazır (Optik kitabı) ilk olarak 1028’de Kahire de basıldı ve Perspektive başlıklı Latince çevirisi 13. Yy dan başlayarak Batı Üniversitelerinde okunmaya başlandı.

Yazar yukarda bir kaç örneğini alıntı yaptığım tarihi gerçeklerle tezini işliyor. Benim aldığım bu örnekler Müslüman kültürüne ait olmakla beraber kitap da özellikle kağıdı, barutu, matbaayı ilk bulan Çin medeniyetinin de hakkını teslim ediyor ve önemli bir noktanın da altını çiziyor: “Müslümanların etkisinin Avrupa’da bilimsel araştırma ve uygulamadaki yeniden canlanma sürecini hızlandırarak, antik modellerden gelen bilgiyi dini öğretiyle birleştiren bir çerçeve arayışındaki müslüman bilginlerin attığı temel olmadaydı, Avrupa’daki gelişmelerin bugünkü modernite dediğimiz şeye doğru olması mümkün olmazdı…

KİTAP: MEÇHUL KALMIŞ RÖPORTAJLAR – CEMALEDDİN BİLDİK – BÜYÜYENAY YAYINLARI
Kitap; Gazeteci Cemaleddin Bildik’in 1946–1952 arasında Akşam gazetesinde yayımlanan röportajlarından seçilmiş ve Bildik sadece ünlülere “ne düşünüyorsunuz?” diye soran bir gazeteci değil. Eski İstanbul’u, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçişi ve insanların özel dünyalarını kayda geçiriyor. Bu yüzden bugün okunduğunda bazı röportajlar adeta zaman kapsülü gibi. Üç ayrı grup ile röportaj yapılmış:

• Şairler ve yazarlar: Yahya Kemal Beyatlı, Refik Halid Karay, Rıza Tevfik, Cemal Nadir Güler, Hamdullah Suphi Tanrıöver, Behçet Kemal Çağlar gibi isimler,

• Siyasetçiler: TBMM Başkanı Şükrü Saraçoğlu, Başbakan yardımcısı Nihat Erim, Devlet Bakanı Cemil Sait Barlas, İçişleri Bakanı Emin Erişrlgil, Sağlık Bakanı Kemal Beyazıt, Demokrat Parti’nin kurucularından Prof. Fuat Köprülü, Millet Partisi kurucularından Ahmet Tahtakılıç, ve Türkiye’nin ilk kadın belediye başkanı Müfide İlhan (Demokrat Parti) gibi dönemin siyasal aktörleriyle görüşmeler bulunuyor. Böylece erken Cumhuriyet’in siyaset dünyasına doğrudan dönemin insanlarının ağzından bakılıyor.

• Eski devrin tanıkları: Bence kitabın en sıra dışı kısmı burası. Sultan Abdülaziz’le güreşmiş Pehlivan Mustafa, Çakıcı Efe’nin kızı Ayşe Hanım, Midhat Paşa’nın oğlu Ali Haydar Midhat, eski bir tulumbacı, edebiyatçıların berberi, Prens Sabahaddin’in eşi ve kızı gibi artık ulaşılması imkânsız kişilerin hatıraları kaydedilmiş.

Kitapdan birkaç alıntı:

- Köprülü, sözünü “Hürriyet” mevzusuna intikal ettirerek: Bu memlekette, dedi,100 seneden beri hürriyet hareketleri ve cereyanları görülmüştür. Birinci Meşrutiyet, İkinci Meşrutiyet, Cumhuriyet… Şimdiye kadar bunlar birer şekilden ibaret olup ve oyuncak mahiyetinde kalmışlardır. Bugünkü hareket (1945 sonrası çok partili dönem) ise beş seneden beri doğrudan doğruya memleketin ekseriyetinden gelen ve onun iradesine dayanan bir harekettir. Şimdikinin mesnedi vardır ve bu da büyük halk kitlesidir., diğerleri gibi dejenere olmamıştır.

- Şemsettin Günaltay kabinesi içişleri bakanı Emin Erişirgil’in felsefi ve ictimai mahiyette bir çok eseri intişar etmiştir: Kant vs Felsefesi, Sokrat ve Bergson’dan tercüme ettiği Ahlak ve Dinin iki kaynağı gibi, Erişirgil en yaşlı bakanlardandı ve ilginç anektodlara sahipti: 1908 de Hürriyetin ilanına kadara mülkiye mektebinde Anarşi hüküm sürmüştü; Ali Kemal’in edebiyat dersine geldiği bir gündü. Kürsüye çıkarak ders verecek halde olmadığını söyledi ve :” Çünkü arkadaşım Samim’i öldürdüler! Çok müteessirim dedi ve kürsüden indi. Ertesi günde Ali Kemal’in protestosunu mülkiyede mektep disiplinene mugayir gören bazı hocalar tepki olarak istifa etti. İstifa edenlerin başında İttihat ve Terakki’nin önde gelenlerinden benim de iktisat hocam Cavid Bey’de bulunuyordu. Mektep, Ali Kemal ve Cavid Bey taraftarları olarak iki kısma ayrılmıştı…

YAHUDİ YÜZYILI – YURİ SLEZKİNE – ELİPS YAYINLARI

Yazar eserinde modern dünyanın şekillenmesinde Yahudilerin oynadığı merkezi rolü farklı bir yaklaşım ile ele alıyor. Slezkine göre Yahudiler tarih boyunca yerleşik olmayan; ticaretle ve bilgiyle özdeşleşmiş “Merküri” bir topluluğun temsilcileridir. Modernite ise tam da bu özelliklerin evrenselleştiği bir dönemi ifade eder. Bu açıdan bakıldığında 20.yy yalnızca Yahudilerin yükselişi değil, aynı zamanda dünyanın “ Yahudileşmesi” olarak da okunabilir. Yahudi kökenli yazar, eserinde iddialı ve provokatif bir tez ileri sürüyor: modern Çağ’ın aslında bir Yahudi Çağ’ı olduğunu ve hepimizin modernitenin gerekliliklerine uyum sağladığımız ölçüde Yahudi haline geldiğimizi savunuyor. Yazara göre Modern çağın başlıca dini milliyetçiliktir. Milliyetçilik, yeni toplumu eski cemaat gibi gösteren ve yeni kentlileşmiş prens ve köylülerin kendilerini gurbet ellerde hissetmesine imkan veren bir inançtır. Her devlet bir kabile olmalıdır ve tabii ki her kabilenin de bir devleti olmalıdır. Her toprak vadedilmiş, her dil Ademi dil, her başkent Kudüs, her halk ise seçilmiş ve kadim kabul edilir. Başka deyişle Milliyetçilik Çağı, her ulusun Yahudileşme Çağı’dır.

Bütün modern (ve ilkel) kehanetler, aynı zamanda Yahudi çıkmazına dair çözümlerdi. Çoğunlukla Yahudiler tarafından geliştirilen Freudyencilik, yeni özgürleşmiş bireyin kuşatılmış yalnızlığını evrensel insanlık hali ilan ediyor ve bireysel ruh için liberal denge ve fren mekanizmalarına dayanan (yönetilen kusurluluk) bir tedavi öneriyordu. Kendisi de Yahudi kökenli olan Marx’ın Marksizmi, dünyanın Yahudilikten nihai kurtuluşunun ancak kapitalizmin tamamen yok edilmesiyle mümkün olacağını iddia ediyordu. (çünkü kapitalizm, çıplak Yahudilikti). Ve elbette milliyetçiliklerin en acımasızı olan Nazizm, kusursuz bir ulusal cemaat yaratmanın yolunun yalnızca Yahudilerin tamamen yok edilmesinden geçtiğine inanıyordu. (çünkü Yahudilik, çıplak kozmopolitizmdi). 20.yy’ın Yahudi yüzyılı haline gelmesinin bir nedeni de hiç şüphesiz Hitler’in bu vizyonu hayata geçirme girişimiydi. Bu girişim, Nazilerin mutlak kötülük olarak kanonlaşmasına ve Yahudilerin evrensel kurbanlar olarak yeniden ortaya çıkmasına yol açtı. Diğer nedenler ise Rus İmparatorluğu’nun Yerleşim Alanı’nın çöküşü ve onu izleyen üç Mesihi göç hareketiydi (20.yy başlarınada Avrupa’daki Yahudilarin büyük çoğunluğu, yaklaşık 8,7 milyonun 5,2 milyonu Rus İmp. yaşıyordu). Bunlar ki Yahudilerin liberalizmin en tutarlı örneği olan ABD’ye göçü, sekülerleşmiş Yahudiliğin vadedilmiş toprağı olarak tanımlayacağımız Filistin’e göçü ve kapitalizmden ve kabilecilikten (göründüğü kadarıyla) arınmış bir dünya olan Sovyet şehirlerine göçüdür. Kitapdan:

- Yeni Alman İmparatorluğu Bismarck’ın iddia ettiği gibi yalnızca “kan ve demir” üzerinden değil, aynı zamanda Bismarck’ın bankeri Yahudi Gerson von Bleichöder’in sağladığı altın ve finansal uzmanlık üzerine yükselmişti. Rothschild ailesi devletlere borç vererek ve devlet tahvilleri üzerinden spekülasyon yaparak servet kazanmıştı. Bu nedenle aile üyeleri belirli bir konuda güçlü bir görüş bildiğinde hükümetler onları dinlerdi (tabi her zaman gereğini yapmasalarda)
- Büyük Yahudi bankacılık kuruluşlarının büyük kısmı -Rothchild, Bleichröder, Todesco, Stern, Oppenheim ve Seligman aileleri dahil- kardeşler ile erkek kuzenlerden oluşan aile ortaklılarıydı. Bu akrabalar genellikle Avrupa’nın farklı bölgelerine yerleştirilir, kayın akrabalar ve dışarıdan evlenen kadınlar ise çoğunlukla işin doğrudan dışında tutulurdu. 19. Yy başlarında Berlin’deki 52 özel bankanın 32’si Yahudi ailelerin elindeydi. Viyana’da bu % 40'dı. 1921 Budapeşte’sinde borsa üyelerinin % 88’i döviz komisyoncularının %91’i Yahudilerden oluşmaktaydı.
- Modern Yahudi yolculuğunun en önemli duraklarından biri üniversiteydi, 1880’lerde nüfusun yalnızca %3-4 ünü oluşturmalarına rağmen Viyana Üniversitesinin üçte biriydiler, Budapeşte Teknoloji Üniversitesinin % 43’ü Yahudi öğrencilerdi

KİTAP: BALKAN RECONQUISTA’SI (TÜRKİYE’NİN UNUTULMUŞ MUHACİR KRİZİ) – KETEBE YAYINLARI

“En azından birkaç Türk’ü öldürmenize yardım edebilseydim keşke…Onları aşağılamak yeterli değil; yok edilmeliler!” Voltaire’in 2. Katerina’ya mektubundan (John Trumpbour, “The Clash of Civilizations”)

Maalesef huzursuz bir toplumuz. Tarih okumalarından anladığım kadarıyla bunun en önemli nedenlerinden biri, geçmiş yüzyıllarda yaşadığımız ağır yenilgiler, katliamlar, sürgünler ve bunların Anadolu'da bıraktığı derin toplumsal travmalardır. Özellikle Balkanların kaybı, toplu katliamlar, tecavüzler ve hayatta kalan yüz binlerce insanın Anadolu'ya zorunlu göçe tabi tutulması, toplum hafızasında silinmesi güç izler bırakmıştır. Bu acı sürecin en önemli dönüm noktalarından biri de, 1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı olarak bilinen ve "93 Harbi" diye anılan savaşta yaşanan ağır yenilgidir.1875’te Bosna-Hersek’teki Sırp isyanı sonrasında Bulgarların da bunu fırsat bilerek ayaklanmaları ve Türk köylerine (O dönem Batılıların Osmanlı Müslümanlarının hepsine Türk diye adlandırıyorlardı) baskın ve katliam yapmaları sonucu(ölenlerin çoğu Müslüman çingenelerdi) isyan Osmanlı düzenli ve düzensiz ordusu tarafından (Bunların ağırlıklı olarak Pomak Müslümanları ve 1856 dan sonra Rusların Balkanlara sürdüğü Çerkezlerin oluşturduğu söylenir) kanlı bir biçimde isyanı bastırdı. Bu ayaklanmanın bastırılması sonrası izleyen bir buçuk yıl içinde yaklaşık iki yüz Avrupa gazetesi, Bulgarların maruz kaldığı şiddeti kınayan üç bini aşkın makale yayımladı. Avrupa’da yerleri olmayan “Asyalı” Türklerin ötekileştirilme /şeytanlaştırma süreci pekiştirildi. Avrupa kamuoyu Osmanlı İmparatorluğuna karşı yüksek tepki gösterdi; Victor Hugo, Oscar Wilde, Giuseppe Garibaldi, Charles Darwin ve Dostoyevski (Kromozov Kardeşler’de detaylı atıf yapıyor) gibi dönemin önde gelen yazar ve düşünürleri açık biçimde Türk (Müslüman) karşıtı bir tutum benimsedi. (Bu dönemde sadece Tolstoy’da bunu göremiyoruz hatta Anna Karanina’da savaş arzusunu körükleyenleri eleştirir. Ayrıca Tolstoy’un yayıncısı tanınmış bir Panslavist olan Mihail N. Katkov, Tolstoy’un savaş ve Panslavizm ile ilgili pasajlarını yayımlamayı reddetmişti.)

Yapılan müzakerelerin sonuçsuz kalmasıyla Nisan 1877 de Avrupa devletlerinin desteğini alan Rus birlikleri Tuna Nehri’ni geçti, hedef Konstantinopolis’e kadardı. Avrupalıların Avrupa’da Türkleri sürme dürtüsü uzun bir maziye dayanır. Temelde Papa 2. Urban’ın “lanetlenmiş bir ırk” ya da “şeytanın kölesi” olarak nitelendirdiği Türklerden kutsal toprakları alma çağrısı ve benzer klişeler, asırlar sonra dahi defaten dile getirilmiştir. Nitekim 1. Dünya Savaşı’nda İngiltere ile Osmanlı karşı karşıya geldiğinde İngiliz askerleri hem basında hem de resmi propagandada “modern haçlılar” olarak yüceltilmiş, Filistin’deki harekât ise “Son Haçlı Seferi” diye anılmıştı.

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Rus ordusu, Kazak birlikleri ve yerel Bulgar unsurlarının dahil olduğu şiddet sarmalı, bugün etnik temizlik olarak adlandırılan bir felaket zincirine dönüştü. Yüzbinlerce Müslüman öldürüldü, köyleri yıkılıp yakılırken Bulgaristan’dan Türkiye’ye doğru hayatta kalma mücadelesine dönüşen bir göçe zorlandı.

William H. Holt, bu etkileyici çalışmasında yalnızca bir tarih anlatmıyor, aynı zamanda unutulmuş bir dünyanın hafızasını yeniden kuruyor ve soruyor böyle büyük bir trajedi “neden hatırlanmıyor?” Modern Türk devletinin kuruluş süreci, siyasi dönüşümler ve kolektif hafızanın seçici yapısı üzerinden bu sessizliğin izini sürüyor. Tanıklıklar, arşiv belgeleri ve bireysel hikayelerle örülü kitap, Bulgaristan’dan başlayan kaçışın İstanbul’a oradan da Anadolu’da yeniden kurulan hayata uzanan zorlu yolculuğunu bütün çıplaklığıyla ortaya koyuyor. Kitap; acının nasıl görünmez kılındığını ve unutulmuş bir tarihin tam ortasında, okuru görmezden gelinmiş bir hakikatle baş başa bırakıyor.

“Ah tren kara tren”, “Deryalar (Yusufum)”, “Bize derler Manastırlı”, “Vardar Ovası”, “Çalın Davullar”++

KİTAP: MÜSLÜMAN SİCİLYA (KESİŞMELER VE MİRAS) – NUHA ALSHAAR – KETEBE YAYINLARI

800 yılında Müslüman hakimiyetine giren Akdeniz’in kalbinde, medeniyetlerin kesişim ve çatışma noktasında yer alan Sicilya’nın 1061 yılında Norman hakimiyeti ile birlikte devam eden süreçteki İslam medeniyetinin Batı’daki en parlak ve özgün merkezlerinden biri olarak tarihe geçmiştir. Fıkıhtan felsefeye, tekstilden mimari ve tarıma (Müslümanlar adaya portakal, limon ve, şeker kamışı ve pamuk gibi bitkileri getirerek Sicilya tarımını devrim niteliğinde değiştirdiler). Farklı inanç ve dillerin bir arada olduğu dinamik bir etkileşim sahasına dönüşen ada; İbn Rüşd’ün felsefi yankılarından Norman saraylarındaki Arapça kitabelere, İbn Hamdis’in vatan hasretiyle yoğrulmuş şiirlerinden Malta dilinin köklerine kadar hem Doğu’nun hem Batı’nın hafızasında derin izler bırakmıştır.

Sicilya’nın Endülüs ile sıkı ilişkisi sayesinde Sicilya’da bulunan bir çok Yunanca kaynağın tercümeleri de bu dönemde hız kazanmış; örneğin Endülüs Emevi Halifesi 3. Abdurrahman (912-961), Dioskorides’in “Meteria Medica”sını tercüme etmesi için Sicilyalı hekim Ebu Abdullah’tan destek almıştır. 12 yy da Normanlar tarafından Müslüman egemenliğine son verilen Sicilya’da Arapça etkin ilim dili olmaya devam etmiş, Sicilya, Endülüs, Mısır, Kuzey Afrika arasında arapça yazmaya devam eden yazar alışverişi vardı. Norman döneminde Sicilya’nın entelektüel kültürü, Müslüman düşünce ve felsefesiyle etkileşim halindeydi. Bu düşünce, Arapça metinlerin Latinceye tercüme edilmesiyle kıta Avrupası’nda da etkili olmaya başladı. Bunlar arasında Michael Scott (öl. 1232) ve William of Luna (aynı yy) tarafından yapılan İbn Rüşd (Averroes) olarak da bilinir, ö. 1198) tercümeleri de yer almaktadır.M. Scott’un arapça eserlerden yaptığı çevirileri inceleyen Massimo Campanini’nin de gösterdiği gibi, İbn Rüşd’ün teorileri 13. Yy da Avrupa’da bilhassa etkilemeye devam etmiş ve diğerlerinin yanında Dante’yi de etkilemiştir.

Norman Sicilyası ile İslam dünyası özellikle Fatimi Mısır’ı arasındaki kültürel etkileşim ve alışveriş, sanat ve mimari alanlarında da devam etmiştir. Özellikle Sicilya’nın batı kesiminde, kiliselerin ve diğer binaların mimari ayrıntılarında görülebilir. Bunlarla birlikte Suriye mimari özellikleri kubbe ve bahçeler Sicilya binalarında kullanılmıştır.

Arkeoloji, sanat tarihi, filoloji ve siyasi tarih disiplinlerini harmanlayan bu kapsamlı eser, Orta Çağ Akdeniz dünyasını merek edenler için önemli bir kaynak. Meraklılarına…

KİTAP: GÖRÜP İŞİTTİKLERİM – ALİ FUAD TÜRKGELDİ – KAPI YAYINLARI

Ali Fuad Türkgeldi (1867-1935); Osmanlı’nın başta Meşrutiyet, 31 Mart ,Balkan Savaşları, 1.Dünya Savaşı, İstanbul’un işgali ve Milli Mücadele’ye saray çevresinde olan bitenlere yakından şahitlik etmiş ve yaşananlar hakkında önemli bilgiler bırakmış olan bir tarihçi ve devlet adamı. Meşrutiyet’den iki ay sonra Sadaret Mektupçuluğu’na (Sadrazamın yazışmalarından, gizli ve idari işlerinden sorumlu) tayin edilmesinden Mabeyn Başkatipliği (Padişahın saraydaki yazışmalarını, özel idari işlerini ve hükümetle olan iletişimini sağlayan en üst düzey görevli) görevinden ayrılıncıya kadar (Damat Ferit son döneminde görevden aldırmış) tanık olduğu önemli olayları anlatmış. Bu süreçte hizmet verdiği Sultan Reşad ve Vahidettin başta olmak üzere Sadrazam Hüseyin Hilmi Paşa, Tevfik Paşa, Kamil Paşa, Mahmut Şevket Paşa, Said Halim Paşa, Talat Paşa İzzet Paşa Damat Perid, Ali Rıza Paşa, Salih Paşa’ların döneminde olup bitenler ve bu zor dönemlerde bu kişilerin aldıkları karar ve davranışlar dönem ile ilgili ilginç veriler sunuyor. Kitaptan anekdotlara geçmeden önce şu önemli noktanın altını çizmek lazım: “ Tarih ve kahramanları, siyah-beyaz değerlendirmelerin dışında çok daha karışık, farklı ara tonlar içeren süreçleri içeriyor. Bu kitap da yaşanılan zor bir dönem ile ilgili bir kişinin şahitliklerinin sübjektif tarafları olma ihtimali de olsa çok şey anlatıyor.” Kitaptan:

- Sadrazam Hüseyin Hilmi Paşa, “hal edilen” Padişah Abdülhamid hakkında Divan-ı Harb kararının reddi hakkındaki mazbatanın Taslağını bizzat kaleme aldı. Zaten Talat Paşa da Abdülhamid’in 31 Mart Olayı’nda dahli olmadığını bana bir çok defa söylemişti.
- Seferberlik kararıyla savaşın ilanı (Balkan Savaşları) geçen günlerde odama gelen Harbiye Nazırı Nazım Paşa ile konuşurken savaş planlarının hazır olup olmadığını sordum. “Mahmut Şevket Paşa zamanında birtakım planlar yapılmış, getirtip inceleyeceğim” dedi. Anladım ki hala incelenmemiş.
- Bozguna uğrayan ordu Çatalca’ya doğru çekiliyor, Bulgar ise ilerliyordu. Bu esnada İttihatçılar harekete geçtiler. Bir gün Ayan’dan Manastırlı İsmail Hakkı, eski Şeyhülislam Musa Kazım Efendilerle eski Dahiliye Nazırı Haci Adil Bey Saray’ a gelerek Padişah ile görüşerek durumun vahameti nedeniyle Nazım Paşa’nın azlini ve yerine Mahmut Şevket Paşa’nın başkomutan vekaletine ricada bulundular
- Balkan devletleri Rumeli’yi elimizden almak için ittifak ettikleri halde paylaşım onuşunda savaşa tutuştular ve Bulgarlar saldırıya uğrayınca İşgal ettikleri Edirne’yi boşaltmak zorunda kaldılar. Talat Bey Edirne üzerine yürümek için orduya izin verilmesi hakkında uğraşa uğraşa Meclis-i Vükela’dan çıkarttığı mazbatayı Saray’a getirdi Sadrazam Said Halim Paşa, Şeyhulislam Esad Efendi ve Adliye Nazırı İbrahim Bey’in de arka çıkmasıyla kabineden tereddüt edenlere üstünlük sağlayarak padişahın onayı alındı.
- 1. Dünya savaşın’da Rusya, İngiltere ve Fransa’nın bize harp ilan etmesi sonucu gelişen olaylar karşısında Padişahın, kabine üyelerini alarak birlikte Eskişehir’ gidecekti. Hakan-ı sabıkı (Sultan Abdülhamid) İstanbul da yalnız bırakmak istemediklerinden o da birlikte götürülecekti. Sultan Reşad haber gönderek sabık Hakan’ın hazırlanmasını için haber gönderdi. Kendisi gitmek istemediğini, Padişah’ın da İstanbul’dan ayrılmamasını tavsiye ederek, bir kere çıkılırsa bir daha geri dönüşün olmayacağı uyarısını yaptı…
- Hünkar bir gün Talat Paşa’ya “Senin evin yok. Bir ev almak istersen ben de yardım ederim” demiş. Talat Paşa huzurdan çıkınca beni ve Başmabeynciyi çağırıp Padişah bana böyle bir teklifte bulundu be benim prensibime uygun değildir, kendisini gücendirmeden önünün alınmasını istedi. Talat Paşa şahsi menfaatlerinin peşinde koşan biri değildi….

KİTAP: PARAYI VERDİ DÜDÜĞÜ ÇALDI(SANAT VE EDEBİYAT DÜNYASINDA CIA PARMAĞI) – FRANCES STONOR SAUNDERS – İMGE KİTABEVİ

Kitap 2. Dünya Savaşı sonrasında başlayan Soğuk Savaş döneminde Truman Doktrini ve Marshall Planlarına paralel, eski OSS yeni CIA oluşumuyla birlikte ABD tarafının Batı Avrupa’da gizli bir propaganda programına büyük paraların ayrılması, başta vakıflar olmak üzere (Farfield, Ford, Rockefeller, Fullbrigt vs) , dergiler, kongreler, sergiler eliyle yürüttüğü “Kültürel Özgürlük” adı altında yürütülen faaliyetleri anlatıyor. Başta Bertrand Russell, George Orwell, Stephen Spender, Karl Jasper, T.S Eliot, Arthur Koestler gibi düşünürlerin bu paralı propagandanın gönüllüleri olmaları ilginç… Hayranlıkla okuduğumuz Orwell’in kitaplarını tekrar okumak farz oldu… Acaba soğuk savaşın karşı tarafının hikayesi nasıldı? Başta Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir, Albert Camus vs olmak üzere? Daha da önemlisi acaba Türkiye’de kimler bu vakıflar ile gitti ve biliNçli ya da bilinçsiz bu işlerin içerisinde oldu? Kitap dan alıntılar:
- J.P Morgan’ın oğullarının her ikisi de OSS mensubuydu, DuPont, Standart Oil’in sahibi Archbold, seyahat kitapları yayımcısı Eugene Fodor, Tolstoy’un göçmen torunu Ilia Tolstoy, Antoine de Saint-Exupery, Hemingway ve daha niceleri…
- Teşkilat’ta bir süredir evrilip çevrilen bir düşünce vardı. Komünistlerle savaşmak için eski koministlerden daha iyisi bulunabilir miydi?
- Sartre, Rusya’yı özgürlüğün koruyucusu olarak yüceltmeye devam ediyor, onun “aziz”i Jean Genet ise Gulaglar’ın varlığını inkar ediyordu. Arthur Koestler, işte yoldaşların dünya başkentiydi bu, diyordu. Koestler’in “Fransız gribine yakalandıkları” tanısını koyduğu pek çok Avrupalı aydının huşuyla baktığı Picasso, Camus, Anouilh gibi orta yetenekli, mesleklerinde hızla yükselmek isteyen eli çabukların başkenti, istese Kominist Partisi bir telefonla Paris’ten bütün Fransa’yı teslim alır, diye özetlemişti Koestler.
- Teşkilat’ın bir Soğuk Savaş silahı olarak kültür seferberliği yürütme çabalarının temeli “özel” grupların ya da “dostlar”ın örgüt ağını, resmi olmayan bir konsorsiyumun içine sistemli bir biçimde dahil etmeye dayanıyordu. Bu hayır vakıflarının, iş dünyasının anonim şirketlerinin, başka kurum ve bireylerin bir girişim koalisyonuydu, bunlar Teşkilat’ın Batı Avrupa’daki gizli proğramlarına paravanlık etmek ve para pompalamak için Teşkilat ile el ele çalıştılar. Ayrıca bu “dostlar”ın yurtiçinde ve dışında hükümetin çıkarlarına sözcülük edeceklerine güvenilebilirdi ve sözcülük ederken de bunu kendi istekleriyle yapıyormuş gibi görüntüsü verebilirlerdi....

1 KİTAP: HATIRALAR (NEREDEN BAŞLAMIŞTIK NERELERE GİTTİ İŞİN UCU)-MÜNİR R. AKTOLGA- ALTER YAYINCILIK
6 Mayıs tarihi, 68 kuşağının önde gelenlerinin asılarak ölüme gönderildiği tarih. Kitap, Yazarın ifadesiyle; “1968’den bu yana ideolojik-teorik bir arkeloji çalışması”, ama o aynı zamanda kendisine “solcu”, işci sınıfı devrimcisi” diyen yazarın da içinde bulunduğu 68 kuşağının hikayesi ve eleştirisi de. Münir Aktolga Mersin’den 1966 ODTÜ Ünv. kazanmasıyla TİP ile başlayan macerasında Deniz Gezmiş, Mahir Çayan gibi 68 kuşağının önde gelenleriyle birlikteliğinin kendi ifadesiyle cuntacılık ve gerillacılık konusunda eleştirileriyle onlardan ayrışması; yine kendi ifadesiyle 8-9 Mart’ta “sol cunta” beklerken, 12 Mart’ta (1971) “sağ cunta” geldi! Kimimiz öldük, geri kalanlarımız da hapishaneleri doldurduk. 9 yıl yattıktan sonra 80’li yılların başında yurtdışına çıkışı, dönercilik yaparken bir taraftanda öğrencilik yıllarında başladığı yoğun okuma ve düşünme faaliyetlerini sürdürmüş.  Bazılarına katılmasam da bence Münir Aktolga’nın bu kitabın da bu toplumu anlama/anlamlandırma konusunda çok değerli tespitler olduğunu düşünüyorum. Kendi kaleminden Kitabdan alıntılar:
-3. Selim ve 2. Mahmut’un Osmanlı’dan bu yana “Batılılaşma” adı altında yaşanılan kültür ihtilali süreci; Devlet’in gerici halkına ragmen “burjuva devrimcisi”, “ilerici” bir güç olarak tarih sahnesinde yer alışının başlangıcıdır. “Devlet’i kurtarmak” amacıyla yaratılan ve Tanzimat’tan Meşrutiyet’e,İttihatçılardan Kemalizme, oradan da 27 Mayıs’a ve daha sonra da, “Kemalizmle sosyalizm arasında aşılmaz duvarlar bulunmadığı” için (!) yeni kuşak Jöntürkler olarak bilumum “solculara” kadar bütün bu oluşumların hepsinin (bugün artık “Beyaz Türkler” olarak ifade edilen bütün o “ asker, sivil aydın” kesimlerin) bu sürecin ürünleri olduğunu görürsünüz. Bizler de Bu sürecin aktörleri olarak toplum mühendisliğine soyunan sübjektif idealist-pozitivist gençlerdik, daha açık ifade etmek gerekirse tipik Jöntürklerdik.
- 1950’ye gelince yukardan aşağıya doğru işleyen Devletçi merkeziyetçi sistem, yepyeni bir süreci tetikleyerek, sadece Cumhuriyet döneminde değil Osmanlı döneminde de hep ikinci sınıf konumunda kalmış olan girişimci “ Çevre” güçlerinin “Merkez” e, iktidara doğru yürüyüşünün yolunu açıyordu. Yok efendim, “Menderes’in de hataları varmış da , şöyleymiş, böyleymiş! Tabi ki vardı, ama sistem bir kere, genel seçimler yoluyla iktidar değişimini de içine alan bir “ demokratikleşme” sürecine girmişti ya, önemli olan bu değilmiydi? (Elbette bütün bunlar o döneme damgasını vuran dış dinamiğin etki alanı içinde, dünya konjöktörü içerisinde oluyordu)…İşte 27 Mayıs darbesi bu süreci akibete uğratmıştır. Onun, yani 27 Mayıs’ın Devlet zoruyla bu millet yıllarca zorla “devrim” diye kutlatıldığını unutmayalım! Tabi bizler de, yani “ solcular” da bu konuda Devlet’in yanında idik; onu “asker, sivil aydın zümrenin” “ilerici” bir hareketi olarak değerlendirerek geleneksel halk kitlelerinin karşısında Devlet’le yan yana duruyorduk! Bu kadar basir bir gerçeği bile görmek ne kadar zormuş meğer! Şu tabloya bakın; tankların üstünde “kahrolsun Amerika” diyerek 27 Mayıs’ı kutlayan 68’in “solcu- devrimci gençleri…
- Asıl düşman Menderes’li, Demirel’li “Anadolu burjuvalarıydı” “Anadolu burjuvazisi” diyoruz, çünkü, değindiğimiz gibi , Türkiye’de bir de “Beyaztürk” Devlet’in yarattığı “Devletçi kapitalizmin” temsilcisi olan “Devletçi burjuvalar” vardı! Ve bu dönemde onlar da “asker-sivil zinde güçlerle” ve ”solcularla” birlikte Devlet’in yanında duruyurlardı…Gel de çık işin içinden! Siz dünyanın neresinde “kapitalist bir ülkede” burjuvaziye karşı mücadele eden bir devlet gördünüz? +++